شیرینی شورابههای کویر به کام مردمان خور و بیابانک

به گزارش ماین نیوز، کارخانه پتاس خور و بیابانک در تیر ۱۳۹۴ به بهرهبرداری رسید. این محصول کاربرد اصلی در کودهای شیمیایی داشته و برای بارور کردن محصولات کشاورزی و تسهیل جذب آب استفاده میشود.

آغاز به کار کارخانه پتاس

واحد پتاس در منطقه کویری خور و بیابانک در بخش مرکزی کویر بزرگ ایران در استان اصفهان در فاصله ۳۱۰ کیلومتری شهرستان نائین و ۴۰ کیلومتری جاده خور- طبس واقع شده است. بهرهبرداری از کارخانه پتاس علاوه بر جنبههای اقتصادی از نظر گردشگری نیز در خور توجه است.

در اینباره بهزاد سعیدی سرپرست بازرگانی خور و بیابانک عنوان کرد: درباره پیشینه این طرح باید گفت که طرح پتاس از طرحهای عمرانی بهشمار میرود که ردیف بودجه عمرانی آن از سوی سازمان مدیریت و برنامهریزی پرداخت شد. عملیات اکتشافی این طرح از سوی سازمان زمینشناسی در سال ۱۳۶۷ آغاز و در سال ۱۳۶۸ کارهای اکتشافی آن که اکتشاف سراسری پتاس در ایران بود، انجام شد و این امر منجر به یک طرح عمرانی در منطقه خور و بیابانک شد. سعیدی درباره اولویت این منطقه برای طرح پتاس اظهار کرد: بهدلیل ذخیره پتاس، عیار، محرومیتزدایی و اقتصادی بودن پروژه و نبود عناصر مزاحم در فرآیند تولید در منطقه خور و بیابانک، اولویت نخست برای تولید پتاس شناسایی شد.

وی در ادامه افزود: درنهایت در سال ۱۳۷۸ این پروژه در سازمان مدیریت بودجه عمرانی دریافت کرد، عملیات اجرایی آن آغاز و در سال ۱۳۸۵ تکمیل شد. سپس استخرها و ایستگاه پمپاژ و خطوط انتقالی شورابه و خطوط انتقال برق، نیروگاه ۶ مگابایتی ساخته و بهرهبرداری از معدن و استخرها از سال ۸۳ آغاز شد که از تیر ۱۳۹۴ کارخانه با حضور مسئولان به بهرهبرداری رسید.

سرپرست بازرگانی خور و بیابانک درباره میزان اشتغالزایی این طرح تصریح کرد: میزان اشتغالزایی مستقیم این طرح ۳۱۰ نفر است و تعداد افراد شاغل در شرکت خدماتی آن بالای۱۶۰ نفر هستند. البته این طرح به شکل غیرمستقیم نیز برای ۱۵۰ نفر اشتغالزایی کرده است. وی با اشاره به رونق این منطقه با وجود این طرح تاکید کرد: راهاندازی این کارخانه به مهاجرت معکوس منطقه کمک کرده است. در سال ۸۷ وقتی برای نخستین بار عملیات اجرایی کارخانه پتاس آغاز شد شهرستان خور جمعیتی حدود ۷هزار نفر داشت اما اکنون ۱۵هزار نفر در این شهرستان زندگی میکنند.

پتاس هم دارای جاذبه گردشگری علمی و هم تفریحی

سعیدی در پاسخ به این پرسش که آیا طرح پتاس خور و بیابانک جنبه گردشگری نیز دارد، پاسخ داد: درباره جنبه گردشگری این طرح میتوان ادعا کرد که هم جنبه علمی و هم جنبه گردشگری و تفریحی را در دل خود دارد، چراکه این پروژه در ایران و حتی در خاورمیانه به عنوان نخستین در نوع خود مطرح میشود و نظیری برای آن وجود ندارد.

وی در ادامه درباره جنبه تفریحی طرح خور و بیابانک بیان کرد: بحث دیگر جاذبههای گردشگری است که در منطقه خور وجود دارد که شامل پوسته نمکی و شورابههای داخل کانال و آبشار و هتل و کافیشاپ نمکی است که در این منطقه وجود دارد و در حقیقت سبب ایجاد یک محیط خاص شده است. به جرات میتوان مدعی شد که در هیچ جای دنیا چنین طرحی دیده نشده است. سرپرست بازرگانی پتاس خور و بیابانک حتی درباره جاذبههای درمانی این منطقه عنوان کرد: طرح پتاس خور و بیابانک حتی از نظر درمانی نیز میتواند گردشگر جذب کند، چراکه از لحاظ درمانی خاصیتهای نمک در این منطقه نیز قابل توجه است.

بحث آرامش که نمک میتواند ایجاد کند مطرح است، چراکه نمک خاصیت جذب انرژیهای منفی از روی پوست و عضلات را دارد و این یکی از خاصیتهایی است که میتواند در جذب گردشگر موثر واقع شود. وی درباره ماهیت طرح پتاس و بکر بودن آن در ایران که میتواند سبب جذب گردشگر شود، عنوان کرد: درباره ماهیت طرح پتاس باید اذعان کرد که تمامی ابعاد این طرح در نوع خود نخستین است، به عبارت دیگر، طرح پتاس خور و بیابانک، نخستین و بزرگترین معدن سطحی ایران با ۲هزار کیلومترمربع وسعت است. نخستین معدن شورابهای یا نخستین معدن محلول شناختهشده در این حوزه است که نخستین فرآیند تبخیری را در ایران با وجود این معدن شاهد هستیم. نخستین کارخانه پتاس در ایران است و بزرگترین ذخیره تولید نمک را ما در این کارخانه داریم. از اینرو این طرح هم دیدنی است و هم شرایط گردشگری و هم علمی را میتواند برای دانشجویان و علاقهمندان مهیا کند.

آبشار نمکی جاذبه گردشگری طرح پتاس

علی علوینائینی، سرپرست پتاس خور و بیابانک نیز درباره جنبه گردشگری این طرح معتقد است، طرح جذب گردشگر برای آبشار نمکی نیز جزو طرحهای این کارخانه است که در اجرای آن از باطله نمک استفاده میشود. وی با بیان اینکه آبشار نمکی واحد پتاس خور و بیابانک در نوروز گردشگران قابل توجهی دارد، به محصولات قابل فروش این کارخانه اشاره کرد و افزود: پتاس، نمک و شورابه نهایی، محصولات قابل فروش این کارخانه هستند.

محصولات قابل فروش «پتاس»

پتاس، نمک و شورابه نهایی از محصولات قابل فروش کارخانه پتاس خور و بیابانک بهشمار میروند. در اینباره منصور شبانی، مجری طرح اکتشاف و تجهیز ذخایر پتاس درباره انواع نمکهای معدنی و استخراج آنها میگوید: نمکهای معدنی کلریدسدیم به شکلهای مختلف در طبیعت یافت و بهرهبرداری میشود. یکی از راههای استخراج نمک روش تبخیر است که از ذخایر نمکی دریاچهها، پلایا یا همان پوستههای نمکی و دریا میتوان نسبت به استحصال آنها اقدام کرد. همچنین شورابههای نمکی و سنگنمک از دیگر ذخایر این ماده معدنی به شمار میروند.

شبانی در ادامه خاطرنشان کرد: از دیگر ذخایر نمکی که میتوان به آن اشاره کرد، گنبدهای نمکی هستند که در آن نمکها به شکل لایهای قرار گرفته و در مناطقی همچون گرمسار و سمنان، گنبد نمکی قم و هرمزگان بهویژه بندرعباس گنبدهای نمکی فراوانی در آن وجود دارد. همچنین شورابههای نمکی دریاچه قم، پلایاهای خور و بیابانک و ترود در جنوب شاهرود و مواد موجود در خلیجفارس نیز از دیگر منابعی هستند که میتوان از آنها نسبت به استخراج و بهرهبرداری از ذخایر نمکی اقدام کرد.

انواع نمک و درجه خلوص آنها

شبانی با اشاره به اینکه نمکها به بخشهای مختلفی تقسیم میشوند، افزود: نمکهای معدنی شامل نمک خوراکی و دارویی، نمک دامی، نمک صنعتی و نمک جاده- که برای ذوب یخ و برف مورد استفاده قرار میگیرد - هستند. درواقع این نمکها بر اساس درجه خلوص کلرید سدیم مشخص شده و هرچه درصد خلوص آن بالاتر باشد ارزش اقتصادی بیشتری خواهند داشت. در ایران استانداردی که برای نمک خوراکی در نظر میگیرند ۹۹/۴ درصد است و نمک با خلوص ۹۵درصد در مصارف دامی استفاده میشود.

شبانی در ادامه یادآور شد: در نمکهای خوراکی از دو روش شستوشوی تشکیل دوباره یا کریستال برای تولید و استحصال نمک استفاده میشود به این ترتیب که در روش نخست با شستوشوی نمک نسبت به جداسازی املاح مضر آن اقدام شده و در کریستالی با حل کردن نمک در آب نسبت به جداسازی مواد آن اقدام میکنند و پس از تشکیل دوباره کریستال از آن بهعنوان نمک خوراکی استفاده میکنند.

وی به تفاوت میان نمک خوراکی و صنعتی شاره کرد و گفت: نمکهایی که درجه خلوص آنها بین ۹۵ تا ۹۹درصد است نمک صنعتی بهشمار میآیند و بیشتر در صنایع کلرآلکالی پتروشیمی و هم برای کربناتسدیم که ماده اولیه شیشه و کریستال است، مورد استفاده قرار میگیرند.

شبانی با بیان اینکه تولیدکننده عمده نمک در کشور مربوط به پروژه پتاس خور و بیابانک است، گفت: شرکتهای کوچک دیگر هم در مقیاسهای ۵هزار تا ۱۰ هزار تنی نسبت به تولید نمک در حال فعالیت هستند.

مجری طرح اکتشاف و تجهیز ذخایر پتاس با اشاره به اینکه نوع برداشت نمک از ذخایر این کانی متفاوت است، افزود: استخراج از گنبدهای نمکی به دو شکل انجام میشود، یکی به شکل جامد است که در این حالت نمکهای برداشتشده از گنبدها بعد از عملیات خردایش وارد مرحله فرآوری یعنی انحلال آن در آب شده و نسبت به تولید نمک خوراکی اقدام میکنند. اما روش دیگر برداشت از ذخایر نمکی معدنکاری انحلالی است به این ترتیب که با تزریق آب و حل کردن نمک در آن و به دنبال انجام عملیاتی با پمپاژ کردن آب و سپس عملیات تبخیر نمک موجود در آن را استحصال میکنند.